Foto: Icsilviu via Pixabay
Waarschijnlijk herken je dit wel: zodra er tijdens een gesprek een stilte valt, krijg je de neiging om die haastig vol te praten. Toch is dat geen goed idee, weet gespreksexpert Pauline Jonker: ‘Een stilte kan juist ook ruimte scheppen. Dat moet je elkaar gunnen.’
Jaren geleden leerde een vriend mij een wijze les. Tijdens een samenzijn in de kroeg, onder het genot van een paar wijntjes, kwamen de wederzijdse ontboezemingen los. Daarna viel er een lange stilte − die ik verbrak met een verontschuldigend: ‘Ja, nu weet ik even niks meer te zeggen.’ Waarop die vriend kalm reageerde: ‘Och … Met goede vrienden kun je niet alleen goed praten, maar ook goed zwijgen.’
‘Ja, dat is een mooie les,’ bevestigt Pauline Jonker, specialist in Motiverende Gespreksvoering. Via haar bedrijf MaakMijWatWijs.nl traint ze onderwijsprofessionals om de communicatie beter af te stemmen op leerlingen en zo de leermotivatie te versterken.
Ruimte om na te denken
Veel mensen willen volgens haar graag voorkomen dat er een stilte valt.
‘Terwijl zo’n stilte er ook op kan wijzen dat je een goede vraag stelde of een juiste conclusie trok over die ander. Dan zegt die ander eerst niets, omdat hij of zij aan het denken is gezet. Dus eigenlijk is het mooi dat er dan een stilte volgt. Maar ja, zelf vind je dat ongemakkelijk en dus ga je die stilte gauw vol praten. Wat jammer is, want dan is voor die ander het moment alweer voorbij om te reageren op jouw goede vraag of opmerking. Op die manier heb je een stukje diepgang in het gesprek verhinderd. Daarom zeg ik vaak tijdens trainingen: “Stil even, geef hem of haar de ruimte om te denken.”’
Waar komt de stilte vandaan?
Maar wat als je je er echt onbehaaglijk bij gaat voelen? Dan mag je de stilte benoemen, vindt Jonker. ‘Ik denk weleens: oei, misschien was mijn vraag te persoonlijk of te moeilijk. Dat kun je ook hardop uitspreken: “Was deze vraag te persoonlijk of te moeilijk? Of denk je er nog over na?” Wanneer die ander zegt: “Ik moet even nadenken,” blijf je gewoon stil. Wanneer het antwoord is: “Nou, dit wordt wel erg persoonlijk” of “Ik vind het een lastige vraag”, dan kun je een andere vraag stellen, of je vraag anders formuleren. Het is soms goed om te checken: waar komt die stilte vandaan? Misschien was die persoon er met z’n hoofd even niet bij en dacht aan iets anders. Dan is het fijn om te weten: oké, het ligt niet aan mij, ik hoef me niet verantwoordelijk te voelen.’
Goede bedoelingen
Nog zo’n stiltedilemma: het moment waarop iemand niet uit z’n woorden kan komen. Bijvoorbeeld doordat diegene stottert, of bijna in tranen is. Je ziet de worsteling bij die ander, dus wil je ingrijpen en iets zeggen. Toch blijft het ook dan de kunst om gewoon je mond te houden. Het kan meewarig of paternalistisch overkomen om iemands woorden en gevoelens alvast te gaan invullen.
‘Eigenlijk wil je dan praten om dezelfde reden dat je ook de stilte vol praat nadat je een goede vraag hebt gesteld,’ stelt Jonker. ‘Je wilt iemand helpen, de situatie redden. Dus je praat wel met de beste bedoelingen, maar toch is dat meestal niet prettig voor die ander.’
Stilte als strategie
Stilte kan ook strategisch worden ingezet. Dertig jaar geleden volgde ik een psychoanalytisch georiënteerde therapie; zo’n methode waarbij de therapeut zich afwachtend opstelt en jou vrijuit laat associëren. Aan het begin van elke sessie viel er een stilte waarin de psychotherapeut mij belangstellend aankeek. In het begin werd ik daar zenuwachtig en giechelig van, maar het werkte probaat: ik begon vanzelf te praten over dingen die we al gauw aan iets belangrijks konden linken.
‘Als je wilt dat iemand gaat praten, kan stilte een uitstekende manier zijn,’ beaamt Pauline Jonker. ‘Dat geldt ook bij interviews, al hangt het er wel vanaf wat de bedoeling is. Als de interviewer iemand een bepaalde kant op wil duwen, komen er vaak heel veel vragen. Maar als je iemands eigen verhaal wilt horen, zijn stiltes heel effectief. Meestal komt er dan vanzelf een reactie.’
Gun elkaar de stilte
Stilte is dus vooral iets wat je elkaar moet gunnen, meent ze. ‘Zo geef je elkaar de ruimte om na te denken of even tot jezelf te komen. Eigenlijk denk ik dat het meeste ongemak over stilte meer in onze eigen beleving zit dan in de stilte zelf. Vaak is een stilte gewoon mooi.’
Waardeer je dit artikel?
Dan mag je dat ook laten blijken met een financiële bijdrage. Zo help je mij om als freelancer te blijven werken!