Illustratie Pixabay
Waarschijnlijk kent iedereen er wel eentje: een energievampier. Zo iemand die steeds jouw aandacht claimt en eindeloos wil praten, maar dan zonder echt naar jou te luisteren. Na zo’n ontmoeting voel je je meestal uitgeput. Hoe bescherm je jezelf tegen dit soort communicatie? Leiderschapscoach Jan Jacobs legt het uit.
Psychisch vampirisme of energievampirisme: het is een griezelig woord voor een wijdverbreid fenomeen. Ik las de term voor het eerst in de jaren zeventig, in het spiri-magazine BRES. Het artikel beschreef hoe sommige mensen al je energie lijken op te zuigen en jou na elk gesprek doodmoe achterlaten. Nu ben ik zelf niet bijster assertief, wat mij tot een gemakkelijke prooi maakt voor ‘energievampieren’. Des te gretiger las ik onlangs het blog dat psychotherapeut en leiderschapscoach Jan Jacobs erover schreef. En gelukkig, de auteur blijkt bereid tot een gesprek.
Jacobs onderscheidt vier verschillende typen ‘energievampiers’. Vooraf wil hij wel één ding duidelijk stellen: ‘Energievampirisme is een dynamiek die ontstaat tussen twee of meer mensen. Het is dus beslist niet mijn bedoeling om wie dan ook te stigmatiseren. Maar als je niet goed met een bepaald type weet om te gaan, ben je een potentieel slachtoffer van energievampirisme.’
Het Calimero-type
Het eerste type noemt Jacobs de Calimero-energievampier. ‘Dat zijn mensen die zich minderwaardig voelen. Ze doen alsof ze altijd aan de kant worden gezet en nergens bij betrokken worden. Ze maken zichzelf kleiner dan anderen en roepen dan: “Het is niet eerlijk!” Eigenlijk vragen die mensen van jou dat je hen helpt om hun zelfwaarde op te krikken. Alleen: zodra je dat doet, verwachten ze dat je daarmee door blijft gaan. Het beste is dus om ermee te stoppen, en in plaats daarvan te bevestigen dat zo’n oneerlijke behandeling erg moeilijk moet zijn. Erken gewoon de gevoelens van die persoon. Vaak reageert die dan met iets als: “Ja, het is heel erg,” en lijkt erin te berusten. Óf hij of zij zegt: “Nou ja, zó erg is het ook weer niet,” en stelt zichzelf gerust. En dat is natuurlijk wat we willen: de dynamiek doorbreken die energie-zuigend aanvoelt.
Het controlerende type
Het tweede type is de controlerende energievampier: ‘Mensen die alles onder controle willen houden, altijd het laatste woord hebben en nauwelijks ruimte laten voor jouw ideeën. Ze denken alles te weten en pochen op hun eigen kennis.’
In zo’n contact moet je zelf je ruimte bewaken, waarschuwt Jacobs. ‘Wees assertief en begrenzend. Zeg duidelijk: “Nee, dit is mijn speelveld en daarover beslis ik zelf.” Daarvoor moet je wel uit je comfortzone komen. Want ze neigen ertoe anderen te overheersen en onmiddellijk alle ruimte in te nemen. En toch, zodra jij vriendelijk maar kordaat zegt: “Nee, zo gaan we het niet doen”, accepteren ze dat meestal en ontstaat er zelden een conflict. Op dat moment spreek jij namelijk hun taal. Dus in wezen láten we ons klein maken doordat we zelf te voorzichtig en te weinig dominant zijn. Wanneer we dan toch op onze strepen staan, blijkt die ander dat te snappen.’
Het drama-type
Nummer drie, de drama-energievampier, is het type dat overal problemen van maakt, altijd leeuwen en beren op de weg ziet en alles in het negatieve trekt. Niets deugt, of het nu de bediening in een restaurant is of de tuin van de buren. ‘Ze maken daar dan veel theater over, ook in gezelschap,’ vertelt Jan Jacobs.
Inderdaad herinner ik me het feestje van toen ik vijftig werd. Een van de gasten − een uitgetreden kloosterlinge − begon een emotionele discussie over het geloof en bleef daarbij continu haar bitterheid jegens het instituut kerk spuien. Ik voelde me steeds ongemakkelijker, temeer omdat er ook een aantal gelovigen bij zat.
‘Ja, ze kunnen je in verlegenheid brengen als jij de gastheer of gastvrouw bent,’ beaamt Jacobs. ‘En hoe lastig ook, dan moet je benoemen dat je hun gedrag niet fijn vindt. Zeg iets als: “Sorry, maar zou je iets vriendelijker willen zijn tegen de anderen? Deze sfeer wil ik echt niet.” En probeer dan het gesprek een positieve wending te geven.’
Het narcistische type
Tot slot is daar nog de narcistische energievampier. Volgens Jacobs is het bijna ondoenlijk om de communicatie met dit type te verbeteren.
‘Iemand die narcistisch is kan geen gelijkwaardige, wederkerige relatie aangaan, maar heeft dat zelf niet door. Al doe je nog zo je best om je aan te passen, er verandert niets. Dan rest je alleen nog het contact stop te zetten. Héél misschien kun je de relatie laten zijn zoals ze is, mits het je lukt om daarin niet langer emotioneel te investeren of er iets van te verwachten.’
Bij alle energievampirisme is het kortom de kunst om op een goede manier grenzen te stellen, besluit Jan Jacobs. ‘Die dynamiek, waarbinnen iemand jouw energie opzuigt, zegt ook iets over jou en hoe jij in die relatie staat. De vraag is dus niet: hoe kan ik die persoon veranderen? Maar wel: wat kan ik zelf doen om deze dynamiek te doorbreken?’
(Dit artikel verscheen eerder in het Nederlands Dagblad)
Waardeer je dit artikel?
Dan mag je dat ook laten blijken met een financiële bijdrage. Zo help je mij om als freelancer te blijven werken!